“Có phải con mẹ con cha/Thì sinh ở đất Diên Hà, Thần Khê”

Xã Thần Khê, tỉnh Hưng Yên được thành lập theo Nghị quyết số 1666/NQ-UBTVQH15, ngày 16/06/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, với tổng diện tích 20,39 km², quy mô dân số 29.648 người, gồm 25 cơ sở thôn. Phía Đông giáp xã Bắc Tiên Hưng; phía Tây giáp xã Hưng Hà; phía Nam giáp xã Tiên Hưng; phía Bắc giáp xã Nguyễn Du và xã Diên Hà. Xã Thần Khê được hình thành trên cơ sở sáp nhập nguyên trạng 04 xã: Bắc Sơn, Đông Đô, Tây Đô và Chi Lăng thuộc huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình cũ.

Trong suốt chiều dài lịch sử vào thế kỷ thứ 15 đến đầu thế kỷ thứ 19, vùng đất Đông Đô, Tây Đô, Bình Lăng thuộc hai huyện Duyên Hà và Thần Khê phủ Tiên Hưng - trấn Sơn Nam Hạ. Xã Đông Đô có một lịch sử gắn liền với danh tướng Quý Minh Đông Hải. Ông là một vị tướng thời nhà Lý, có công dẹp giặc và bảo vệ bờ cõi. Thần tích để lại cho biết các vị vua triều Nguyễn đã ban sắc phong cho Quý Minh Đông Hải và cho phép nhân dân thôn Chí Linh, xã Đông Đô thờ phụng để cầu mong Quốc thái dân an. Trải qua thời gian, 6 sắc phong ban đầu đã bị thất lạc, nhưng một bản sắc phong thứ 4 đã được ông Trần Trọng Hà, một nhà nghiên cứu lịch sử, sưu tầm và hiến tặng lại cho nhân dân thôn Chí Linh. Xã Chi Lăng có lịch sử lâu đời, trải qua nhiều thay đổi trước khi mang tên gọi như hiện nay. Ban đầu, đây là một phần của xã Ỷ Đốn, tổng Ỷ Đốn, huyện Thần Khê, phủ Tiên Hưng, trấn Sơn Nam Hạ. Dưới thời Pháp thuộc, là xã Đốn Ngoại, thuộc tổng Ỷ Đốn, phủ Tiên Hưng, tỉnh Thái Bình. Sau Cách mạng, năm 1955, đổi tên thành xã Chi Lăng, huyện Tiên Hưng. Đến năm 1969, xã Chi Lăng cùng với 04 xã khác thuộc huyện Tiên Hưng cũ được sáp nhập vào huyện Hưng Hà. Đến năm 2005, xã Chi Lăng được chia tách lại thành hai xã như cũ, là xã Chi Lăng và xã Hòa Bình. Xã Bắc Sơn từng là nơi diễn ra trận đánh Lục Đầu Giang chiến lược trong cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ nhất. Do vậy hiện còn đền thờ Vua Lê Đại Hành, là một trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu của Việt Nam. Xã Tây Đô có lịch sử lâu đời được khai khẩn từ đời các Vua Hùng lập nước và giữ nước có Đền Khánh Lai thờ Đức Thánh Nại Tân Đại Vương, truyền thuyết kể rằng Người đã có công đánh giặc giữ nước vào đời Vua Hùng Vương thứ 18 sau khi chết được nhà vua phong Đại Vương và cho lập đền thờ, được Nhà nước công nhận Di tích Văn hóa cấp tỉnh hàng năm mở hội vào ngày 09 đến 11 tháng 02 và tháng 7 (âm lịch).

“Có phải con mẹ con cha/Thì sinh ở đất Diên Hà, Thần Khê”. Tên gọi Thần Khê không xa lạ với người dân trong vùng "Thần Khê" là tên một địa danh cổ, từng là tên của một huyện thuộc phủ Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên. Đến năm 1890, theo Nghị định của Toàn quyền Đông Dương, huyện Thần Khê được sáp nhập vào tỉnh Thái Bình, cùng với phủ Kiến Xương từ tỉnh Nam Định, để thành lập tỉnh Thái Bình.​ Tên gọi "Thần Khê" có thể tạm hiểu theo nghĩa Hán-Việt: "Thần" nghĩa là linh thiêng, "Khê" là con suối. Do đó, "Thần Khê" có thể mang ý nghĩa là "dòng suối linh thiêng", phản ánh đặc điểm địa lý hoặc tín ngưỡng của vùng đất cổ này.​ Sau nhiều lần thay đổi địa giới hành chính, phần lớn địa bàn của huyện Thần Khê trước đây hiện nay thuộc 02 huyện Hưng Hà và Đông Hưng, tỉnh Thái Bình cũ. Khu vực này nổi tiếng với truyền thống hiếu học, từng có nhiều vị đỗ đại khoa được ghi danh trên văn bia đề danh Tiến sĩ, được mệnh danh là "Đất học Thần Khê, châu phê thần đồng".​

Việc lựa chọn tên Thần Khê cho xã mới không chỉ là sự hồi sinh một địa danh cổ có giá trị lịch sử mà còn là cách thể hiện sự kế thừa truyền thống, tôn vinh vùng đất hiếu học - nơi từng góp phần làm rạng danh khoa bảng đất Việt. Việc phục hồi tên gọi Thần Khê không chỉ là hành động gìn giữ di sản ngôn danh, mà còn là cách người dân hôm nay tiếp nối niềm tự hào quê hương, hướng tới tương lai từ nền tảng lịch sử.

Trụ sở Đảng ủy xã Thần Khê được đặt tại thôn Nội Thôn xã Thần Khê tỉnh Hưng Yên hiện nay (trụ sở Đảng ủy - UBND xã Tây Đô cũ). Trụ sở Ủy ban nhân dân xã Thần Khê được đặt tại thôn Hữu Đô Kỳ, xã Thần Khê, tỉnh Hưng Yên (trụ sở Đảng ủy - UBND xã Đông Đô cũ).

Sáng 01/7/2025 Đảng ủy, HĐND, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội chính thức đi vào hoạt động, đánh dấu bước ngoặt lịch sử - là sự khởi đầu quan trọng của Đảng bộ và Nhân dân xã Thần Khê. Ngay từ những ngày đầu vận hành mô hình chính quyền mới, xã Thần Khê, tỉnh Hưng Yên đã thể hiện quyết tâm xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, vì nhân dân phục vụ. Quyết tâm thực hiện đổi mới sắp xếp tổ chức, bộ máy của hệ thống chính trị tinh - gọn - mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; phát huy sức mạnh văn hóa, con người và khối đại đoàn kết toàn dân tộc; đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; đồng thời phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững, bảo đảm vững chắc quốc phòng - an ninh; quyết tâm xây dựng xã Thần Khê, giàu đẹp, văn minh, cùng tỉnh Hưng Yên và cả nước tiến mạnh trong kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.

                                                                                                                                                                                                  T/h: Hồng Oanh

                                                                                                                                                                                      Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội